Panik Bozukluk Şiddet Ölçeği (PDSS)

Özet

Panik Bozukluk Şiddet Ölçeği (PDSS), panik bozukluğunun yalnızca atak sayısını değil, klinik olarak daha işlevsel olan üç alanı da birlikte izler: beklenti anksiyetesi, kaçınma davranışları ve günlük yaşamda bozulma. Bu yüzden panik bozukluğu için "kaç atak oldu?" sorusundan daha geniş bir şiddet çerçevesi sunar.

Ölçeğin en önemli değeri, kısa olmasına rağmen bozukluğun hem belirti yükünü hem de sonuçlarını birlikte yakalamasıdır. Özellikle tedavi takibinde toplam puandaki değişim ve kaçınma maddelerindeki hareketlilik, klinik iyileşmeyi daha görünür hale getirir.

Uygulama ve Madde Dökümü

Uygulama türü

• Orijinal formu klinisyen derecelendirmeli, yarı yapılandırılmış görüşme ölçeğidir
• Ayrı bir öz-bildirim sürümü PDSS-SR daha sonra geliştirilmiştir

Uygulama formatı

• 7 maddelik kısa ölçek
• Kağıt-kalem veya dijital formda uygulanabilir

Uygulama süresi

• Yaklaşık 10-15 dakika

Madde sayısı

• 7 madde

Madde tipi

• 0-4 arasında puanlanan şiddet/sıklık/kaçınma/işlev kaybı maddeleri

Seçenekler ve puan karşılıkları

• 0 = Hiç / yok
• 1 = Hafif
• 2 = Orta
• 3 = Belirgin
• 4 = En şiddetli

Zaman çerçevesi

• Önemli: Sürüme göre farklılık gösterir
• Orijinal PDSS için "son ay"
• PDSS-SR ve bazı klinik uygulamalarda "son 1 hafta"
• Uygulamada hangi sürümün kullanıldığı kayda geçirilmelidir

Konu başlıkları

• Panik atak sıklığı ve distresi
• Beklenti anksiyetesi
• Agorafobik kaçınma
• İşlevsellikte bozulma

Puanlama

• Her madde 0 ile 4 arasında puanlanır
• Klinik kullanımda 7 madde puanı toplanarak raporlanır
• Teorik minimum: 0
• Teorik maksimum: 28
• Ters puanlanan madde yoktur
• Resmi alt ölçek puanı bulunmaz

Yorumlama bantları (2009 kanıta dayalı kılavuz)

Agorafobi yoksa:

• 0-1: Normal
• 2-5: Borderline
• 6-9: Hafif hastalık düzeyi
• 10-13: Orta düzey
• 14 ve üzeri: Belirgin düzeyde hastalık

Agorafobi varsa:

• 3-7: Borderline
• 8-10: Hafif hastalık düzeyi
• 11-15: Orta düzey
• 16 ve üzeri: Belirgin düzeyde hastalık

Tanısal cut-off örnekleri

• Türkçe uyarlama: 6/7 kesim noktası, duyarlılık %99, özgüllük %98
• 2001 çoğaltım çalışması: 8 puan, duyarlılık %83.3, özgüllük %64

Değişim ve iyileşme yorumu

• %-75 ile %-100 azalma: Çok belirgin iyileşme
• %-40 ile %-74 azalma: Belirgin iyileşme
• %-10 ile %-39 azalma: Minimal iyileşme
• Yanıt (response): Yaklaşık %40 veya daha fazla azalma
• Remisyon: PDSS ≤ 5 önerilmiştir

Yapı

PDSS toplam 7 maddeden oluşur. İlk beş madde panik bozukluğunun çekirdek belirti kümelerini, son iki madde ise işlev kaybını değerlendirir.

Faktör yapısı çalışmalara göre değişmiştir:

• Orijinal geliştirme çalışmasında iki faktörlü yapı daha iyi uyum göstermiştir
• 2001 çoğaltım çalışması tek faktörlü çözümü desteklemiştir
• Türkçe uyarlamada iki ilişkili faktör bildirilmiştir

Pratikte toplam puan üzerinden yorum yapmak en güvenli yaklaşımdır.

Klinik Kullanım

PDSS en çok üç durumda işe yarar:

• İlk şiddet düzeyini hızlıca belgelemek
• Tedavi boyunca değişimi izlemek
• Kaçınma ile işlev kaybını görünür hale getirmek

Özellikle bilişsel davranışçı terapi, maruz bırakma temelli müdahaleler ve farmakolojik izlemde kısa oluşu önemli avantaj sağlar.

İzlemde dikkat edilmesi gerekenler

• Toplam puan kadar maddeler arası örüntü de klinik açıdan anlamlıdır
• Örneğin toplam puan çok düşmemiş olsa bile kaçınma maddelerindeki düşüş tedavi yönünü gösterebilir
• Düşük atak sıklığı, yoğun kaçınma nedeniyle "yanıltıcı iyi görünüm" yaratabilir

Birlikte kullanılabilecek araçlar

• SCID benzeri tanısal görüşmeler
• CGI (Klinik Genel İzlenim)
• HAM-A (Hamilton Anksiyete Ölçeği)
• Panic and Agoraphobia Scale
• Agorafobik Bilişler Ölçeği (ACQ)

Psikometrik Özellikler

Özellik	Değer	Kaynak
Orijinal geliştirme	186 hastada mükemmel görüşmeciler arası güvenirlik	Shear et al., 1997
Türkçe iç tutarlılık	α = .92-.94 (tüm örneklem), α = .71-.74 (panik grubu)	Monkul et al., 2004
PDSS-SR iç tutarlılık	α = .917, aynı örneklemde klinisyen sürümünde α = .923	Houck et al., 2002
Türkçe görüşmeciler arası	r = .79	Monkul et al., 2004
Türkçe test-tekrar test	r = .63 (4 hafta)	Monkul et al., 2004
PDSS-SR test-tekrar test	ICC = .81	Houck et al., 2002
Yakınsak geçerlik	Panic and Agoraphobia Scale ile r = .87	Monkul et al., 2004
Ayırt edici geçerlik	Beck Depresyon Envanteri ile r = .29	Monkul et al., 2004

Örneklem özeti

• Orijinal geliştirme: DSM-III-R panik bozukluğu olan hastalar (Shear et al., 1997)
• 2001 çoğaltım çalışması: 104 psikiyatri ayaktan hastası (Shear et al., 2001)
• Türkçe uyarlama: 174 kişi; 104 panik bozukluğu, 14 major depresif epizod, 24 panik dışı anksiyete bozukluğu ve 32 sağlıklı kontrol (Monkul et al., 2004)

Güçlü Yönler

• Çok kısadır; rutin klinik görüşmeye kolay entegre olur
• Atak sıklığını, kaçınmayı ve işlev kaybını aynı ölçekte toplar
• Tedaviye bağlı değişimi izlemeye uygundur
• Klinik yorum için toplam skor üretmesi pratiktir
• Türkçe geçerlik-güvenirlik çalışması vardır
• Öz-bildirim sürümü sayesinde bazı izlem süreçlerinde daha esnek kullanılabilir

Sınırlılıklar ve Dikkat Noktaları

• Tanı koydurmaz - Tek başına tanı aracı değildir
• Cut-off değerleri örneklemden örnekleme değişmiştir; tek evrensel eşik yoktur
• Faktör yapısı literatürde tam tutarlı değildir
• Sürüm farkı önemlidir: PDSS ile PDSS-SR karıştırılmamalıdır
• Referans dönemi bazı kaynaklarda farklı geçtiği için uygulanan formun sürümü kaydedilmelidir
• Kaçınması yüksek hastalarda atak sıklığı maddeleri görece düşük kalabilir
• Öz-bildirim kullanımlarında bedensel hastalıklar, genel anksiyete ve depresif belirtiler puanları etkileyebilir

Kaynaklar

• Shear MK, Brown TA, Barlow DH, ve ark. Multicenter collaborative panic disorder severity scale. American Journal of Psychiatry. 1997;154(11):1571-1575. https://doi.org/10.1176/ajp.154.11.1571
• Shear MK, Rucci P, Williams J, ve ark. Reliability and validity of the Panic Disorder Severity Scale: replication and extension. Journal of Psychiatric Research. 2001;35(5):293-296. https://doi.org/10.1016/S0022-3956(01)00028-0
• Houck PR, Spiegel DA, Shear MK, Rucci P. Reliability of the self-report version of the Panic Disorder Severity Scale. Depression and Anxiety. 2002;15(4):183-185. https://doi.org/10.1002/da.10049
• Monkul ES, Tural Ü, Onur E, Fidaner H, Alkın T, Shear MK. Panic Disorder Severity Scale: reliability and validity of the Turkish version. Depression and Anxiety. 2004;20(1):8-16. https://doi.org/10.1002/da.20011
• Furukawa TA, Shear MK, Barlow DH, ve ark. Evidence-based guidelines for interpretation of the Panic Disorder Severity Scale. Depression and Anxiety. 2009;26(10):922-929. https://doi.org/10.1002/da.20532
• Wuyek LA, Antony MM, McCabe RE. Psychometric properties of the Panic Disorder Severity Scale: clinician-administered and self-report versions. Clinical Psychology & Psychotherapy. 2011;18(3):234-243. https://doi.org/10.1002/cpp.703